11 Aralık 2018 Salı Saat:
20:44
21-03-2018
  

Farklı Coğrafyalarda Nevruz

Nevruz'un simgelerinden biri muhtelif renklerde olan Nevruz yumurtasıdır.

Facebook da Paylaş

 

Ehlader Araştırma Bölümü

 

Osmanlı'da Nevruz
 

Osmanlılarda Nevruz geleneği hemen her dönemde yaşatılmıştır. 21 Mart Osmanlılarda Nevruz-u Sultani veya sadece Nevruz olarak adlandırılmış gerek sarayda, gerekse halk arasında Nevruz coşkuyla kutlanmıştır.
 

Nevruz günü Nevrûziye denilen bir macun veya tatlı yemek adet olmuştur. Sarayda hekimbaşı misk, anber, türlü baharat ve kokulu otlar ilavesi ile hazırladığı macunu porselenden yapılmış kapaklı kâseler içinde Padişaha akşamdan takdim ederdi.
 

Nevruz münasebeti ile sadrazam, Padişaha donanmış atlar, değerli taşlarla süslenmiş silahlar ve pahalı kumaşlar gibi hediyeler verir, bunlara Nevruziye Pişkesi denilirdi. Osmanlı sarayındaki Nevruz törenleriyle ilgili olarak Sultan II. Abdülhamit'in kızı Ayşe Osmanoğlu şu bilgileri vermektedir;
 

"Nevruz baharın ilk günü olduğundan bir gün önceden Eczane-i Hümayun'da hazırlanmış olan ve Nevruz Macunu denilen, üzerine altın tozu dökülmüş kırmızı renkte Nevruz şekeri hazırlanır, tüllerle bağlı güzel kâseler içinde Hanedan azasına, vükelaya, mevki sahiplerine dağıtılırdı. Lezzeti pek güzeldi. Sabah erken aç karnına yemesi şifa imiş. Bunun için gümüş tepsilere konur, yanına da "s" ile başlayan yedi türlü yiyecek düzülür, getirilirdi. "s" ile başlayan yedi türlü yiyecek şunlardı: susam, süt, simit, su, salep, safran, sarımsak." (Türk Dünyasının Ortak Kültür Mirası; Nevruz / Okt. Emrah çetin, Bartın Üniversitesi)
 

Kazakistan'da Nevruz
 

Kazakistan Türkleri, Nevruz Bayramı'nı SSCB tarafından yasaklandığı 1930 yılına kadar Ulustın Ulıy Künü, yani (Ulusun Ulu Günü), deyimi ile adlandırmışlardır. Kazaklar, 1929 yılına kadar 21 Mart'ı yılbaşı olarak kutlamışlardır.
 

Kazaklar ister dini mahiyette olsun, ister mahalli geleneklerden kaynaklansın bütün bayramları 4 gün süreyle kutlamaktadırlar. Nevruz Bayramı dolayısıyla evler baştanbaşa temizlenir, badana edilir. Yemekler yapılarak büyük ziyafetler verilir. Meydanda yakılan ateşler üzerinden atlanır. Tanrı'dan yeni yılla ilgili iyi dileklerde bulunur, küskünler barışır, toplumda birlik ve beraberlik hâkim olur. Kazak Türkleri, Kazakistan Cumhuriyeti'nin bağımsızlığına kavuşmasından sonra 1991 yılından itibaren tekrar bu güne Ulusun Ulu Günü ifadesiyle milli bayram ilan etmişlerdir (a.g.e)
 

Kırgızistan'da Nevruz
 

Kırgız Türkleri yeni yıla Nevruz şenlikleri ile başlar. Nevruz'da Kırgızlar yedi gün önceden bayram temizliklerine başlar, insanlar da yıkanıp, Nevruz'da en güzel bayramlık elbiselerini giyerler. Nevruz akşamı avlu yakınında ateş yakılır ve bütün insanlar yaşlı-genç demeden ateşten atlarlar. Ateşten atlama; insanların ruhlarını, niyetlerini temizleyerek yeni yıla arınmış olarak girme düşüncesini ifade eder (a.g.e)
 

Özbekistan'da Nevruz
 

Özbekistan'da Nevruz, özel mesire yerleri ve vadilerde kutlanır. Zurnalar çalan davetçiler insanları bayrama davet eder. Nevruz günü âşıklar özbek Türklerinin güzel destanlarını söylerler. Bir taraftan halk oyunları oynanırken, bir taraftan da pehlivanlar güreş tutar. Büyük kazanlarda özenle hazırlanan yemekler davetlilere sunulur.
 

Özbekistan'ın 1991'de bağımsızlığını kazanmasından sonra Cumhurbaşkanı İslam Kerimov'un hazırlattığı özel kararname ile 21 Mart Nevruz Bayramı olarak belirlendi. (a.g.e)
 

Azerbaycan'da Nevruz
 

Azerbaycan'da halk, Nevruz'a birkaç hafta kala her çarşamba akşam şenlikleri düzenler. Ateşler yakılır, evler temizlenir ve insanlar tepeden tırnağa yeni elbiselerini giyerler. Mumlar yakılır, Nevruz şekerleri hazırlanır, gelen misafirlere gül suyu dökülür.

 

Gecelerde ateş oyunları oynanır. İnsanlar ateş üzerinden atlayarak, kışın tüm belalarından korunduklarına inanırlar. (a.g.e)

 

Nevruz'dan sonraki en önemli gün, "ahir çarşamba" denen son çarşamba'dır.  Son çarşamba'dan önceki Salı günü mezarlığa giden erkekler, Fatiha okuyup dönerler.

 

Kadınlar ise mezarlığa hazırladıkları helva ve pilav götürürler. Mezarlıkta Kuran-ı Kerim okunur, Fatihaların ardından yemekler fakirlere dağıtılır. (a.g.e)
 

Türkmenistan'da Nevruz
 

Türkmenistan'da Nevruz Bayramı, halk arasında Oğuz Bayramı olarak geçmektedir.

 

Nevruz gecesi, Oğuz gecesi olarak adlandırılır, milli oyunlarla meşgul olan Türkmen kızları da bu gecede türküler söyler.
 

Türkmenistan'da Nevruz için oldukça geniş bir sofra hazırlanır. Nevruz için, Türkmen çöreği, Türkmen petiri, külce, yağlı börek, şekşeke ve Türkmen pilavı hazırlanır.

 

Nevruz'un en özel yemeği ise semeni'dir. Birkaç aile birleşip büyük bir kazanda buğday özüne un, su ve şeker ekleyerek Semeni yaparlar.
 

İran'da Nevruz
 

İranlıların çok önem verdikleri günlerden biri olan Nevruz, ülkenin en büyük resmi bayramı olarak kutlanır.
 

İran'daki Nevruz kutlamalarının en önemli bölümünü "s" harfiyle başlayan 7 şeyin bulunduğu sofranın (Sofrayı Haft Sin) hazırlanması oluşturur.
 

Nevruz'dan önce hazırlanan ve iki hafta boyunca evin bir köşesinde duran bu sofrada, sebze (yeşillik), sib (elma), sirke, sikke (demir para), sir (sarımsak), semeni (buğdaydan yapılan bir tür tatlı) ve senced (iğde) bulunuyor. Bu 7 şeyin bereket ve uğur getireceğine inanılır.
 

İki hafta boyunca süren Nevruz kutlamaları, yılın 13. günü yapılan "Sizdeh Beder" pikniğiyle sona erer.
 

Bu günü dışarıda piknik yaparak geçiren İranlılar, Nevruz'dan önce alınan balıkları ve yetiştirilen yeşillikleri suya atarak kötülüklerden kurtulduklarına inanır. (tebyan)


Türkiye'de Nevruz
 

Anadolu'da "Sultan-ı Nevruz", "Nevruz Sultan","Mart Dokuzu" ve "Mart Bozumu" gibi adlarla bilinen Nevruz, gelenekleriyle bütün Türk toplumu içinde yaşamaya devam etmektedir.
 

Doğu Anadolu halkı için Nevruz gecesi büyük bir önem taşır. O gece, canlı cansız bütün varlıkların Tanrı'ya secde ettiklerine inanılır.
 

Özellikle Orta Anadolu'da Nevruz, "Mart Dokuzu" olarak bilinir. Diğer bölgelerde olduğu gibi 22 Mart sabahı oldukça erken kalkılır, mezarlar ziyaret edilir.
 

Ziyaretlerden sonra çeşitli yemekler yenilir, oyunlar oynanır, dilekler tutulur, eğlenceler düzenlenir, büyük ateşler yakılıp üzerinden atlanılır.
 

 

Nevruz'a Özgü Adetler
 

Kabir Üstü:

 

Genelde yılın son Salı günü mezarlığa gidenler, yıl içinde kaybettikleri yakınları için Kuran-ı Kerim okurlar. Mezarlıklar temizlenir, tamiri gereken mezarlar elden geçirilir. Kadınlar tarafından hazırlanan helva ve pilav gibi yiyecekler ihtiyaç sahibi komşulara dağıtılır.
 

Yedi Levin:
 

Nevruz Bayramının son çarşambası artık bayramın en renkli günüdür. Bu günde "yeddi Levin / Yeddi Nevin" adı verilen en az yedi çeşit meyve ve çerez alınarak aile bireyleri ve akrabalar arasında üleştirilir. Aile fertleri arasında paylar ayrılırken ailenin gurbette veya askerde olan hatta hamile olanların bebekleri için pay ayrılır.
 

Kulak Asma
 

Bilhassa gençler, gece akraba veya komşularının kapılarına giderek içeride konuşulanları dinlerler. Tutulan niyetin olup olmayacağı, içerideki konuşmaların şekline göre yorumlanır. Bu adet bilindiği için genellikle evlerde, dışarıda "Kulak asmak" için gelenlerin olabileceği düşünüldüğünden kötü söz söylenmez. Güzel temenniler dillendirilir.
 

Baca-baca
 

çocuklar için özel olarak hazırlanan torbalar alınarak mahalle ve yakın çevrede ev ev dolaşılarak hediyeler toplanır. Bu hediyeler içerisinde genellikle kuru yemiş ve çeşitli renklere boyanmış yumurta ağırlıktadır. Eski zamanlarda özellikle köylerde  "bacadan şal atma" diye bilinirdi. Akşam gençler ve çocuklar uçlarına uzun ip bağlı mendil veya torbaları hısım ve akrabalarının bacalarından sallandırır. Ev sahibi, şal veya mendile çerez, yumurta vb. hediyeler bırakır. şal sallama âdeti de önemli bir gelenektir. İçeri uzatılan şala ev de bulunanlar tarafından hediyeler konularak bağlanır. şal sallayan nişanlı veya sözlüsü ise hediyenin niteliği mutlaka farklı olur.
 

Köse Gelin
 

"Köse oyunu" gibi adları da alan bu oyun "çile" denilen ağır kış aylarının bittiği ve baharın artık geldiğine işarettir. Bu oyun en az dört kişi ile oynanır. Bunlardan birisi "Köse" veya "Bey" rolündedir.  Köse'nin kılık kıyafeti bölgelere göre değişmekle beraber, eski yılı, kışı, soğuğu, yokluğu temsil ettiği için eski, yırtık elbiseli, pejmürde haldedir. Eski yılı temsil ettiği için köse gitmelidir. çünkü yenisi gelecektir. Yeni yılı da temsil eden "Keçi" hareketli tavırları ile geçmiş yılı temsil eden köseyi alt etmelidir. çünkü gelecek odur. Mutluluk, Bereket, Güzellik artık onun temsil etmesi gereken bir emanettir. Bazı yörelerde "Köse oyunu", "Kosa Oyunu" olarak ta telefuz edilir.
 

Tongal
 

Bahçe ve sokaklarda "Tongal" adı verilen ateşler yakılarak üzerinden üç defa atlama âdeti özellikle bayramdan önceki son çarşamba bu etkinlik daha bir canlı olarak icra edildiği gündür. Ateşin üzerinden atlanıldığında bütün kötülüklerin, sıkıntıların, acıların, yoklukların ateşe dökülüp, yok olacağına inanılır.
 

Semeni
 

Nevruz Bayramına has geleneklerden bir diğeri semeni yetiştirmektir. İnanışa göre Semeni, yaz arzusu ve bereketin nişanesidir. Semeniler yeşerince insanın da niyet ve arzularının gerçekleşeceğine inanılır.
 

Nevruz Yumurtası
 

Nevruzun simgelerinden biri de nevruz yumurtasıdır. çnceden temin edilen soğan kabukları veya samanla kaynatılan yumurtalar kırmızıya yakın bir renk alır. Bu yumurtalar ev ev dolaşan çocuklara seker ve çikolatalarla birlikte verilir.
 

Suya Yüzük atmak
 

Su dolu kaba kime ait oldukları bilinen yüzükler atılır. Bu yüzükler görevlendirilen birileri tarafından sudan çıkarılırken bir taraftan da maniler okunulur. Her maninin kendine göre ayrı bir manası vardır. Sudan çıkarılan yüzük sahibine teslim edilir. O anda okunan manide yüzük sahibinin sırlarını ele vereceği için etkinlik daha da bir heyecan kazanır ve eğlenceli bir ortam meydana gelir.

Facebook da Paylaş
YORUMLAR
Henüz Yorum Yok !
Kategorideki Diğer Haberler